دکتر محمود حکمتنیا، استاد مدرسه تابستانه دارالعلم در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، با اشاره به ویژگیهای تجربه دارالعلم اظهار کرد: مهمترین ویژگی این جریان را باید در شکلگیری یک «جریان دانایی» جستوجو کرد؛ جریانی که هدف آن صرفاً انتقال مجموعهای از مطالب یا انباشتن ذهن مخاطبان از محفوظات نیست، بلکه تلاش میکند قدرت فهم، تحلیل و مواجهه علمی با مسائل را در افراد شکل دهد.
وی افزود: در برخی نظامهای آموزشی، اهتمام اصلی بر ارائه پاسخها به دانشجو قرار دارد، در حالی که اهمیت بیشتری در تربیت انسانهایی است که بتوانند مسئله را بفهمند، درباره آن بیندیشند و خود به تولید فهم برسند. به نظر میرسد این روح در دارالعلم وجود دارد و همین مسئله، آن را از بسیاری از تجربههای مشابه متمایز میکند.
حکمتنیا با بیان اینکه این ارزیابی صرفاً مبتنی بر یک برداشت شخصی نیست، ادامه داد: بخشی از این نگاه حاصل مطالعات تطبیقی و مواجهههایی است که در حوزه نظامهای آموزشی و علمی داشتهام و هنگامی که این تجربه با نمونههای دیگر مقایسه میشود، میتوان دریافت که دارالعلم ویژگیهایی دارد که آن را به یک تجربه ممتاز تبدیل میکند.
وی خاطرنشان کرد: هیچ حرکت علمی را نباید خالی از نقد دانست و طبیعی است که هر برنامهای نقاط ضعف یا کاستیهایی داشته باشد و امکان اصلاح و تقویت آن نیز همواره وجود دارد؛ بنابراین نقد یک جریان علمی نباید به معنای نفی اصل آن تلقی شود، بلکه نقد میتواند عاملی برای رشد و بالندگی چنین حرکتهایی باشد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: با وجود این ملاحظات، ارزیابی من این است که اصل جریان دارالعلم، حرکتی بسیار مبارک، ارزشمند و امیدآفرین است.
لزوم مطالعه علمی تجربه دارالعلم و ارائه راهکارهای تقویت آن
وی یکی از اقدامات ضروری برای تقویت دارالعلم را برگزاری یک نشست علمی مستقل درباره این تجربه عنوان کرد و گفت: منظور از این نشست، یک جلسه تشریفاتی یا صرفاً جمعبندی پایانی نیست، بلکه باید نشستی کاملاً علمی باشد که در آن صاحبنظران از رشتهها و دیدگاههای مختلف گرد هم آیند و خود پدیده دارالعلم را موضوع مطالعه قرار دهند.
حکمتنیا ادامه داد: این تجربه باید از منظرهای مختلف آموزشی، تمدنی، اجتماعی، فرهنگی، معرفتی و روششناختی مورد بررسی قرار گیرد و در کنار بیان نقاط قوت، نقدهای احتمالی نیز مطرح و راهکارهایی برای ارتقای آن ارائه شود.
وی افزود: چنین بازخوانیای نهتنها به رشد این حرکت کمک میکند، بلکه میتواند دارالعلم را به الگویی برای سایر فعالیتهای علمی کشور تبدیل کند.
این استاد حقوق با تأکید بر اهمیت گفتوگوی علمی درباره دارالعلم اظهار کرد: شخصاً با علاقه در چنین نشستی حضور خواهم یافت، زیرا معتقدم این موضوع ارزش آن را دارد که بهصورت جدی درباره آن گفتوگو شود.
وی با اشاره به ضرورت بازخوانی و ارزیابی مستمر این تجربه گفت: گاهی خداوند نعمتی را در اختیار انسان قرار میدهد، اما اگر قدر آن نعمت شناخته نشود، ممکن است گرفتار کفران نعمت شویم. احساس میکنم دارالعلم از همین نعمتهاست و باید دیده شود، درباره آن اندیشیده شود، مورد نقد قرار گیرد و تقویت شود.
حکمتنیا خاطرنشان کرد: ارزش یک حرکت علمی تنها به برگزاری آن نیست، بلکه به این است که بتواند بهصورت مستمر خود را ارزیابی کند، نقدها را بشنود و مسیر تکامل خود را ادامه دهد.
دارالعلم و بازگشت به سنت گفتوگوی علمی تمدن اسلامی
وی در ادامه، یکی از نسبتهای مهم دارالعلم را با سنت علمی تمدن اسلامی دانست و گفت: یکی از گمشدههای تمدن اسلامی، فضاهای گفتوگوی علمی است.
حکمتنیا افزود: تمدن اسلامی در دورههای شکوفایی خود صرفاً به واسطه تألیف کتاب یا تدریس شکل نگرفت، بلکه محصول حضور اندیشمندانی بود که روزها و گاه هفتهها در کنار یکدیگر درباره یک مسئله علمی بحث میکردند، استدلال میآوردند و به نقد میپرداختند و از دل همین گفتوگوها، اندیشههای بزرگ شکل میگرفت.
وی ادامه داد: اگر امروز بتوانیم چنین فضایی را دوباره احیا کنیم، در حقیقت بخشی از آن سنت تمدنی را زنده کردهایم. آنچه در دارالعلم مشاهده کردم، تلاشی در همین مسیر است؛ اینکه استادان و پژوهشگران برای چندین روز در کنار یکدیگر قرار میگیرند، درباره یک موضوع گفتوگو میکنند، به نقد میپردازند و ابعاد گوناگون آن را مورد بررسی قرار میدهند تا از رهگذر این تعامل، فهم عمیقتری شکل گیرد.
این استاد حقوق و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تأکید کرد: این اتفاق، کار کوچکی نیست، بلکه اقدامی مهم و تمدنساز است و اگر این تجربه استمرار پیدا کند و هر سال پختهتر شود، میتواند به الگویی اثرگذار در فضای علمی کشور تبدیل شود.
وی با ارج نهادن به تلاش دستاندرکاران دارالعلم گفت: این حرکت ظرفیت آن را دارد که به یکی از جریانهای اثرگذار علمی در کشور تبدیل شود؛ البته به شرط آنکه همواره مورد حمایت، نقد و بازاندیشی قرار گیرد.
حکمتنیا ابراز امیدواری کرد که این مسیر با قوت ادامه پیدا کند و هر سال بر غنای علمی و تمدنی آن افزوده شود؛ چراکه این اقدام تنها برگزاری یک دوره آموزشی نیست، بلکه تلاشی برای احیای بخشی از گمشده تمدن اسلامی است؛ گمشدهای که در آن، اهل علم گرد هم میآیند، درباره یک مسئله میاندیشند، آن را از زوایای مختلف نقد میکنند و در نهایت به فهمی عمیقتر از حقیقت دست مییابند.
