میرزاده غزالی، شرکتکننده مدرسه تابستانه دارالعلم و استاد مدارس علمیه تهران، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان در تشریح علت انتخاب مدرسه علوم عقلی دارالعلم اظهار کرد: علوم عقلی موجب میشود نگاه انسان به واقعیتها منطقیتر شود و بتواند میان آنچه واقعاً وجود دارد و اموری که در حوزه ماده، خیال یا توهم قرار میگیرند، تمایز قائل شود. این علوم به انسان کمک میکند در عالم فرض، ماده و خیال متوقف نماند و واقعیت را با نگاه دقیقتری مورد بررسی قرار دهد.
مباحث معرفتشناسی؛ مهمترین دستاورد حضور در دارالعلم
این استاد حوزه علمیه درباره مهمترین دستاورد حضور خود در مدرسه تابستانه دارالعلم بیان کرد: معرفی مدرسه علوم عقلی و حضور اساتید شاخص، موجب افزایش علاقهمندی به مباحث علوم عقلی شد.
وی ادامه داد: معرفتشناسی بهعنوان موضوع اصلی این دوره از مدرسه علوم عقلی، از جمله مباحث مهم و پرچالش بود و برای من اهمیت داشت که این مباحث را از نگاه اساتید شاخص دنبال کنم.
غزالی افزود: همچنین در جلساتی که با حضور استاد عابدینی برگزار شد، مباحث معرفتشناسی بهگونهای با متن دینی و عمل پیوند داده شد که از همان جلسه نخست، بسیار مفید و قابل استفاده بود.
وی در ارزیابی فضای علمی مدرسه تابستانه دارالعلم گفت: فضای علمی این دوره، بهویژه از نظر سطح اساتید، بسیار مطلوب بود. اساتید بهخوبی انتخاب شده بودند و موضوعات و نحوه ارائه مباحث نیز، دستکم در رشته علوم عقلی، از سطح علمی بالایی برخوردار بود.
این استاد حوزه علمیه تهران افزود: شرکتکنندگان نیز افرادی نخبه، اهل فکر و دارای نگاه عقلانی بودند و فضای حاکم بر دوره، فضایی علمی، ساده و به دور از تشریفات بود.
وی درباره نحوه معرفی دارالعلم به طلاب و اساتیدی که تاکنون در این دوره حضور نداشتهاند، اظهار کرد: افرادی که به دنبال دستیابی به یک روند علمی متقن و شکلگیری نگاهی عمیقتر نسبت به مباحث علمی هستند، میتوانند از این فرصت برای بهرهگیری از مباحث ارائهشده و محک زدن توان علمی خود استفاده کنند.
این استاد مدارس علمیه تهران تصریح کرد: تشکیل یک گروه علمی ویژه برای پیگیری مباحث مطرحشده در این جلسات میتواند مفید باشد؛ زیرا برخی از مطالب بهصورت کلیدی و اجمالی مطرح شد و این موضوع میتواند انگیزهای برای مراجعه، گردآوری و پیگیری بیشتر این مباحث و در نهایت تولید آثار علمی در این زمینه باشد.
غزالی درباره اهمیت علوم عقلی برای طلاب در شرایط امروز جامعه اظهار کرد: با توجه به رشد جامعه در عرصه فناوری و مسائل مادی و همچنین رشد سطح فکری و ذهنی جامعه، نیاز به پرداختن عمیقتر به مسائل بیش از گذشته احساس میشود. اگر مطالب با نگاه سطحی ارائه شود، نمیتوان انتظار داشت جوان امروز از آن استقبال کند.
وی افزود: دین و گنجینه آثار علمای گذشته و حکمای اسلامی، ظرفیت ارائه مباحث عمیق و دقیق را دارد. هر مسئلهای که با عمق بیشتری مورد بررسی قرار گیرد، جذابیت بیشتری خواهد داشت و زمینه ارتباط بهتر جوانان با معارف دینی را فراهم میکند.
این استاد حوزه علمیه تهران ادامه داد: عمق معارف دینی را میتوان در قرآن کریم، روایات و آثار علمی حکمای اسلامی مشاهده کرد. در این زمینه، از حضرت علامه حسنزاده نیز مطلبی نقل شده است که مضمون آن، تأکید بر نقش مطالعه مباحث حکمت، فلسفه و عرفان اسلامی در بهرهمندی از معارف عمیق توحیدی است.
وی خاطرنشان کرد: کسی که این مباحث را دنبال کند و عرفان اصیل اسلامی را در جامعه امروز ارائه دهد، میتواند توجه دانشجویان و افراد اهل علم را به این معارف جلب کند و زمینه همراهی آنان با این مباحث را فراهم سازد.
غزالی درباره شاخصترین مبحث ارائهشده در مدرسه علوم عقلی اظهار کرد: بحث معرفتشناسی که آیتالله یزدانپناه ارائه کردند و همچنین مباحث مربوط به ادراکات حسی، خیالی و عقلی، از جمله مباحث مورد توجه بنده بود.
وی افزود: در این میان، طرح موضوع «شهود عقلی» برای من اهمیت ویژهای داشت. این موضوع بهعنوان یکی از مباحث شاخص در آثار ملاصدرا و دیگر حکمای اسلامی مطرح شد و بررسی اینکه شهود عقلی انسان را به چه مرتبهای از معرفت میرساند، برای من بسیار جذاب بود.
این استاد حوزه علمیه تهران درباره نسبت علوم عقلی با پاسخگویی به شبهات مطرحشده در جامعه گفت: علوم عقلی پشتوانه پاسخگویی به شبهات است و بدون این پشتوانه، پاسخ به شبهات ناقص و در مواردی سطحی خواهد بود. در چنین شرایطی، ممکن است انسان از مواجهه صحیح با مسائل و حقیقت فاصله بگیرد.
وی افزود: علوم عقلی در این زمینه نقش اساسی دارد و فقدان آن میتواند زمینهساز گریز از دین، معرفت و حقیقت شود.
غزالی در تشریح نقش علوم عقلی در پاسخگویی به شبهات اظهار کرد: فردی که در علوم عقلی تلمذ و تعلیم دیده باشد، میتواند منشأ و مبنای شبهه مطرحشده را شناسایی کند و دریابد که شبهه از چه نقطهای شکل گرفته است. همچنین با توجه به شناخت مخاطب و سطح علمی او، میتواند پاسخ متناسبی ارائه کند؛ خواه مخاطب جوان، فرد تحصیلکرده یا از عموم جامعه باشد.
وی درباره تأثیر این دوره بر نگاه خود به فلسفه و علوم عقلی بیان کرد: حضور در این دوره، نگاه من به فلسفه و علوم عقلی را عمیقتر و نسبت به مسیری که در این زمینه دنبال میکنم، مطمئنتر کرد.
این استاد حوزه علمیه تهران افزود: مباحث معرفتشناسی که موضوع اصلی این دوره بود و همچنین مباحثی که اساتید در شاخههای مختلف ارائه کردند، در تعمیق این نگاه مؤثر بود. معرفتشناسی در علوم عقلی، انسان را به سوی حقیقت هدایت میکند و همین امر موجب تعمیق نگاه انسان نسبت به مسائل میشود.
غزالی در ارزیابی سطح اساتید مدرسه تابستانه دارالعلم نیز اظهار کرد: اساتید در سطح بسیار عالی انتخاب شده بودند و از نظر علمی، صاحب اثر و نیز صاحبنظر بودند و همچنين از سطح علمی بسیار خوبی برخوردار بودند و مطالب ارائهشده برای شرکتکنندگان مفید بود.
وی درباره فضای اجرایی دوره گفت: محل برگزاری مدرسه تابستانه دارالعلم، مکانی ارزشمند و مناسب برای فعالیت علمی بود و حضور در چنین فضایی فرصت مناسبی برای بهرهمندی بیشتر از برنامههای علمی فراهم میکرد.
این استاد حوزه علمیه تهران افزود: سادگی فضای برگزاری و پرهیز از تشریفات، در کنار سطح علمی اساتید و شرکتکنندگان، از ویژگیهای قابل توجه این دوره بود.
وی ادامه داد: در میان شرکتکنندگان، افراد علاقهمند و دارای سطح علمی مناسبی حضور داشتند. در گفتوگو با برخی از آنان، با جوانی حدود ۲۱ یا ۲۲ ساله مواجه شدم که از نظر تحصیلات، مطالعه، سطح فهم و نوع پرسشها، از سطح علمی قابل توجهی برخوردار بود و این موضوع برای من قابل توجه بود.
غزالی در ادامه، با اشاره به شرایط حضور طلاب خواهر در دوره، اظهار کرد: یکی از مواردی که میتوان در برنامهریزیهای آینده مورد توجه قرار داد، فراهم شدن شرایط اسکان برای طلاب خواهر است. با توجه به اینکه خواهران برای حضور حضوری در دوره دعوت شده بودند، نبود امکان اسکان در محل برگزاری دوره، رفتوآمد و استفاده مستمر از برنامههای علمی را دشوار میکرد.
وی افزود: با توجه به محدودیتهای رفتوآمد و هزینههای مربوط به آن، مناسب است در برنامهریزیهای آینده، امکان اسکان برای طلاب خواهر نیز مورد توجه قرار گیرد. این موضوع به معنای نادیده گرفتن شرایط آقایان نیست، بلکه فراهم شدن شرایط مناسب برای استفاده شرکتکنندگان از برنامههای علمی است.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به تعداد طلاب خواهری که در دوره حضور دارند، میتوان در برنامهریزیهای آینده فضای مناسبی برای اسکان آنان در نظر گرفت و با پیشبینی امکانات لازم، زمینه بهرهمندی بهتر آنان از این دوره علمی را فراهم کرد.
