به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، آیتالله شبزندهدار، عضو فقهای شورای نگهبان و دبیر شورای عالی حوزههای علمیه، در نشست علمی «جایگاه و کارکرد علوم اسلامی در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب» که صبح امروز در تالار قدس حرم مطهر رضوی برگزار شد، با اشاره به ایام سوگواری و مصائب واردشده بر اهلبیت(علیهمالسلام) و همچنین شهادت رهبر عظیمالشأن انقلاب و سایر شهدای گرانقدر، دانشمندان، نیروهای مسلح و خانوادههای شهدا، افزود: این مصائب را به محضر حضرت بقیةالله الأعظم(ارواحنافداه)، امام علیبنموسیالرضا(علیهالسلام) و همه شیعیان بلکه مستضعفان جهان تسلیت عرض میکنیم و امیدواریم خدای متعال به برکت این انوار طیبه، بهزودی آرامش و امنیت را بر این کشور، ارزانی بدارد.
آیتالله شبزندهدار تصریح کرد: روایتی از امام صادق(علیهالسلام) در کتب متعدد آمده است و ابنخلدون نیز در تذکره خود از امام موسی کاظم(علیهالسلام) نقل میکند که ارکان علوم بشری در چهار علم خلاصه میشود.
وی ادامه داد: اگر این چهار علم نباشد، سایر علوم نمیتواند سعادت بشر را تأمین کند و اگر این چهار علم وجود داشته باشد، اگرچه در علوم دیگر کاستیهایی نیز وجود داشته باشد، اما بشر راه به جای درست خواهد برد.
عضو فقهای شورای نگهبان افزود: در این روایت آمده است: «وجَدتُ عِلمَ الناسِ فی أن تعرفَ ربَّک، وأن تعرفَ ما أباک، وأن تعرفَ ما أرادَ منک، وأن تعرفَ ما یُخرجُک من دینک.» یعنی شناخت پروردگار، شناخت آنچه در وجود انسان قرار داده شده، شناخت آنچه خداوند از انسان خواسته و شناخت آنچه موجب خروج انسان از مسیر دین میشود.
وی اظهار کرد: «أن تعرف ربک» علوم عقلی را با دامنه وسیع آن دربرمیگیرد و «ما أباک» به قابلیتها و استعدادهایی اشاره دارد که خدای متعال در بشر قرار داده و انسان میتواند با استفاده از ابزارهای مختلف، آن استعدادها را به فعلیت برساند و تا جایی پیش برود که انوار نورانی را خلق کند و به مراتب عظمت برسد.
آیتالله شبزندهدار ادامه داد: «ما أراد منک» نیز به آنچه خداوند از بشر خواسته است، یعنی فقه، اشاره دارد؛ آنچه خدای متعال در همه ساحتهای زندگی فردی، اجتماعی، سیاسی و دیگر عرصهها از انسان خواسته است. همچنین «ما یخرجک من دینک» ناظر به اموری است که موجب انحراف میشود و انسان را از آنچه خداوند از خلق اراده کرده است، دور میکند.
وی با بیان اینکه این چهار علم، ارکان علوم بشری را تشکیل میدهند، گفت: رهبر شهید و قائد عظیمالشأن که حقیقتاً در این ابواب مختلف متخصص بودند، در دو حوزه مبارکه خراسان و قم تحصیل کرده و از محضر اساتید بسیار شاخص بهره برده بودند. ایشان در کنار تحصیل، مجدانه به دنبال فراگیری علم بودند و پیوسته با کتاب و سنت و منابع فهم شریعت ارتباط داشتند.
عضو فقهای شورای نگهبان افزود: تدریس و حضور در مقام عمل نیز در کنار این موارد قرار داشت و مجموعهای از این فضائل بزرگ در وجود مبارک ایشان شکل گرفته بود.
وی با اشاره به نامهای که یکی از طلاب به رهبر شهید انقلاب نوشته بود، اظهار کرد: طلبهای نامهای خدمت ایشان نوشته بود و به من داد تا خدمت ایشان ارائه کنم. در این نامه آمده بود که شما با این پیشینه و تجربه عظیم، بهترین عالم شناختهشده در عصر ما هستید تا این مطالب را تدوین فرمایید و چراغ راه حوزههای علمیه و جامعه این کشور عظیمالشأن و وفادار به اسلام باشد.
آیتالله شبزندهدار ادامه داد: ایشان این پیشنهاد را پذیرفتند و فرمودند این شرایط در من وجود دارد و با توجه به تجربیاتی که دارم و پیشینهای که برای من ایجاد شده است، چنین تواناییای وجود دارد، منتها فرصت نمیکنم و این کار را به عهده دیگران گذاشتند تا در این راه گام بردارند.
وی با اشاره به نگاه رهبر شهید انقلاب به فقه و حکومت اسلامی بیان کرد: همانطور که در این مقطع از سخنان پربار ایشان نیز روشن بود، ایشان ایمان قلبی، راسخ و تام به این مسئله داشتند که یک حکومت صالح که بتواند دنیا و آخرت انسانها را تأمین کند، جز از فقه آلالله، پیامبر معظم(صلیاللهعلیهوآله) و ائمه(علیهمالسلام) ساخته نیست.
عضو فقهای شورای نگهبان افزود: حکومتی میتواند بشر را به قلههای سعادت رهنمون شود که فقه و آنچه را خداوند متعال از بندگان اراده کرده است، بشناسد و آن را پیاده کند.
وی تصریح کرد: ایشان از دوران جوانی و نوجوانی، این نعمت فهم را از خدای متعال دریافت کرده بود و از همین رهگذر، از همان زمانها مجاهدانه و با نیت خالص الهی وارد میدان مبارزه و پیاده کردن آن فقه جامع، همهسونگر، عمیق، آسمانی و وحیانی شد.
آیتالله شبزندهدار گفت: خدای متعال این اراده را در ایشان به وجود آورد و ایشان لبیک گفت؛ بارها به زندان افتاد، تبعید شد و در نهایت خدای متعال در این نشئه، پاداش همه این مجاهدتها را به عنوان شهادت به آن بزرگوار عطا فرمود و امیدواریم در نشئه بعد و قیامت، با اولیای الهی محشور باشند.
پنج محور اساسی در منظومه فقهی رهبر شهید انقلاب
وی در ادامه با بیان اینکه منظومه فکری آن بزرگوار در ساحت فقه را میتوان در پنج امر بررسی کرد، اظهار کرد: امر نخست، شمولیت فقه اسلام برای همه ساحتهای مورد نیاز بشر است.
عضو فقهای شورای نگهبان ادامه داد: امام خمینی(ره) در بحث ولایت فقیه، یکی از ادله وجود حکومت در اسلام را همین نگاه به احکام اسلام در حوزههای مختلف دانستهاند. این یکی از ادله محکم بر این است که اسلام نمیتواند حکومت نداشته باشد؛ زیرا جعل و تشریع قوانین، بدون آنکه تأمینکنندهای برای اجرای آن وجود داشته باشد، ناقص خواهد بود.
وی افزود: خود نگاه به این تشریعات الهی، در کنار ادله عقلی و نقلی دیگر، نشاندهنده وجود حکومت در اسلام است و کسی که باید این حکومت را بر اساس تشریعات الهی اداره کند، فقیه واجد شرایط خواهد بود.
آیتالله شبزندهدار تصریح کرد: بر اساس همین مقدمات، آن بزرگوار مسئله ولایت فقیه را استنباط و استنتاج فرمودند که بسیار متقن و کامل است و توضیح آن و بیان مقدمات تا مرحله استنتاج، نیازمند بررسی و بحث جامعی است که در این مجال نمیگنجد.
وی در تشریح دومین محور منظومه فقهی رهبر شهید انقلاب گفت: مسئله دوم، اهتمام شدید به احکام الهی، بهویژه احکام اولیه اسلام بود. در سالیانی که هر هفته خدمت آن بزرگوار مشرف میشدیم، این مسئله برای ما مشهود و روشن بود. علاوه بر آنچه از دهههای شصت، هفتاد، هشتاد و نود تا اواخر عمر ایشان از فرمایشاتشان در مناسبتهای مختلف جمعآوری شده است، حقیر درایتاً و روایتاً عرض میکنم که عمیقاً ایشان قائل بودند آنچه در فقه بیان و به عنوان احکام اولیه اسلام ثابت شده است، باید بدون هیچ کموکاستی عملیاتی و پیاده شود و وظیفه حکومت، پیاده کردن آنهاست.
وی در ادامه با اشاره به دیدار اعضای شورای نگهبان با رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: در یکی از دیدارهایی که شورای نگهبان خدمت آن بزرگوار رسیدند، خطاب به همه اعضا فرمودند که معمولاً ما مجریان در مقام اجرا، وقتی به یک بنبست، ولو به نظر ابتدایی، گرفتار میشویم، ممکن است فوراً سراغ توجیهات و عناوین ثانویه و مانند آن برویم؛ اما شما که در شورای نگهبان، مسئله اجرا بر عهدهتان نیست، نسبت به احکام شرعی و فقهی تعصب داشته باشید.
آیتالله شبزندهدار افزود: ایشان در دیداری که اعضای فقهای شورای نگهبان و اعضای حقوقی مجمع تشخیص مصلحت نیز حضور داشتند و در مواردی حضور آنان لازم بود، همین مسئله را خطاب به همگان بیان فرمودند.
وی ادامه داد: ایشان در آنجا دو مطلب را مطرح کردند. مطلب نخست اینکه اگر شورای نگهبان قاعده یا مصوبهای را خلاف شرع تشخیص داد و مجلس بر اساس تشخیصی که میدهد بر آن اصرار ورزید و طبق قانون باید موضوع به مجمع تشخیص مصلحت بیاید، در این موارد به نصف به علاوه یک اکتفا نکنید.
عضو فقهای شورای نگهبان گفت: فرض بر این است که گفته شده این موضوع خلاف شرع است؛ باید بررسی شود که آیا عناوین ثانویه مقرر میشوند یا اینکه اگر تزاحمی میان آن حکم و بعضی احکام دیگر وجود پیدا کرده و مجلس تشخیص داده است که در تزاحم، آن حکم اولویت دارد، باید آنقدر دقت، بررسی و امعان نظر کنید که قریب به اتفاق به این نظر برسید. ایشان فرمودند اکثریت در اینجاها کفایت نمیکند و باید کاری کنید که نظر، نزدیک به اتفاق باشد و اگر اتفاق هم حاصل نشد، به حسرت نزدیک به اتفاق برسید.
وی افزود: مطلب دوم ایشان این بود که همین مطلبی که بر اساس اضطرار، عناوین ثانویه یا در اثر تزاحم با تکلیف دیگر انتخاب شده است، برای اجرا توقیت شود و زمان مشخصی برای آن در نظر گرفته شود؛ سه سال، چهار سال، کمتر یا بیشتر، تا تصور نشود که این حکم ابدی و همیشگی است.
آیتالله شبزندهدار بیان کرد: ایشان نسبت به احکام الهی چنین اهتمامی داشتند و البته روشن است که همانطور که احکام اولیه، احکام الهی و فقه است، آنچه بر اساس عناوین ثانویه یا در موارد تزاحم میان تکالیف رخ میدهد و یکی از تکالیف بر دیگری مقدم داشته میشود نیز فقه و حکم شریعت است؛ اما باید توجه کرد که این عناوین، حکم استثنایی دارند و تا آنجا که ممکن است باید دقت شود که احکام اولیه پیاده شوند.
وی ادامه داد: همچنین ایشان در زمانی که امام راحل ریاست مجمع فقهی شورای نگهبان را بر عهده داشتند، مکرر فرمودند که احکام زمان طاغوت را پالایش کنید و اگر در آنها خلاف شرعی وجود دارد، پالایش و از بین برده و ابطال شود.
عضو فقهای شورای نگهبان گفت: پیش از این فرمایش ایشان، مجمع فقهی هفتهای یک جلسه برگزار میکرد؛ اما از آن به بعد، هفتهای دو جلسه برگزار شد؛ یک جلسه برای امور جاری و یک جلسه نیز بهطور خاص برای بررسی احکامی که در زمان طاغوت وجود داشت. این نشاندهنده میزان اهتمام آن بزرگوار به این مسئله بود.
وی افزود: در همینجا نیز روشن میشود که ایشان به احکام ثانویه و موارد تزاحم، که وظایف شورای نگهبان، تشخیص مصلحت و کل حکومت اسلامی و نظام اسلامی بر اساس آنها انجام میگیرد، توجه داشتند.
آیتالله شبزندهدار، سومین محور را شناخت موضوع دانست و اظهار کرد: آن بزرگوار در باب شناخت موضوعات اهتمام داشتند؛ زیرا بسیاری از موضوعات، بهویژه پس از تشکیل این نظام شکوهمند الهی و این نعمت بزرگ الهی، موضوعاتی هستند که در میان فقهای سلف، رضوانالله علیهم، به دلیل اینکه مورد ابتلا نبوده یا اصلاً موضوع آن منتفی بوده است، درباره آنها بحثی صورت نگرفته است.
وی ادامه داد: ایشان بر این مسئله تأکید داشتند که باید مشخص شود یک مسئله، مسئله فقهی است یا مسئله اجتماعی و سیاسی که باید تبیین شود و فقه حکم آن را بیان کند.
عضو فقهای شورای نگهبان افزود: مدرسه عالی فقهی که ایشان در قم تشکیل دادند و امیدواریم به مقاصد عالیهای که آن بزرگوار داشتند نائل شود، بر اساس همین نگاه شکل گرفت تا در موضوعات مختلف، بررسیهای عمیق و عالمانه انجام شود.
وی با نقل خاطرهای از مرحوم آیتالله حائری شیرازی، امام جمعه شیراز، گفت: از مرحوم آیتالله حائری شیرازی شنیدم که مطلبی برای من بسیار قابل تقدیر بود. ایشان نقل کردند که مرحوم آیتالله العظمی عبدالهادی شیرازی که پس از مرحوم آیتالله العظمی بروجردی، مرجعیت عامه تشیع بر عهده ایشان آمد و حدود دو سال نیز این مرجعیت را بر عهده داشتند، درباره ماهیت و حقیقت پول و اینکه حقیقت پول چیست و احکام آن چگونه باید روشن شود، سی نفر از فضلای حوزه نجف را موظف کردند که در این موضوع کار کنند، موضوعشناسی کنند و ابعاد مختلف آن را مشخص کنند؛ رهبر فقید و شهید نیز بهطور جدی چنین اهتمامی داشتند.
وی با اشاره به محور چهارم گفت: مسئله چهارم که فقط به آن اشاره میکنم، نظر شریف ایشان درباره منابع فقه بود و اهتمامی که در منابع فقه داشتند و تأکید مکرر ایشان، همانند بنیانگذار جمهوری اسلامی حضرت امام(قدساللهسره)، بر فقه جواهری بود.
آیتالله شبزندهدار در پایان درباره محور پنجم نیز گفت: مسئله پنجم، دستیابی به فقه صحیح از نظر آن بزرگوار است؛ اینکه حوزههای علمیه باید بر چه منهجی مشی کنند تا بتوانند این رسالت بزرگ را انجام دهند.
