حجت‌الاسلام محمدباقر حیدری‌کاشانی، استاد حوزه و دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، در تبیین الگوی تربیتی برگرفته از سوره کوثر و خطبه فدکیه، به دو رویکرد متفاوت در سبک زندگی انسان اشاره کرد و اظهار داشت: تربیت کوثری، انسان را به سوی خیر فراوان، بندگی و پیروی از ولایت سوق می‌دهد، درحالی‌که تربیت تکاثری بر محور افزون‌طلبی، رقابت در برخورداری از امکانات و غفلت از هدف آفرینش شکل می‌گیرد.
سوره کوثر؛ فراتر از تلاوت، الگویی برای سبک زندگی فاطمی
وی با اشاره به ضرورت برخورداری انسان از الگو در مسیر سلوک الی‌الله، اظهار کرد: پیمودن مسیر بندگی با اقتدا به کسانی که این راه را شناخته و به قله‌های آن دست یافته‌اند، آسان‌تر می‌شود. از همین رو، پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بر پیروی از حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) تأکید داشتند؛ چراکه سیره و سبک زندگی و بندگی ایشان، امتداد راه پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) است.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به توصیه امام صادق(علیه‌السلام) درباره قرائت فراوان سوره کوثر در نمازهای واجب و مستحبی، افزود: این توصیه نشان می‌دهد که ارتباط با سوره کوثر نباید به تلاوت الفاظ آن محدود بماند، بلکه پیام این سوره باید در متن زندگی و بندگی انسان جریان پیدا کند.
حجت‌الاسلام حیدری‌کاشانی با بیان اینکه یکی از نام‌های پربرکت حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها)، کوثر به معنای خیر فراوان است، خاطرنشان کرد: سوره کوثر مصادیق متعددی از خیر و برکت را دربرمی‌گیرد که از جمله آن‌ها می‌توان به برکت در نبوت، قرآن، نعمت‌های دنیا و آخرت، حکمت، معرفت، پیروان و فضایل اخلاقی و معنوی اشاره کرد؛ با این حال، حضرت صدیقه طاهره(سلام‌الله‌علیها) شاخص‌ترین مصداق این خیر کثیر به شمار می‌روند.
وی ادامه داد: استمرار نسل پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) از طریق حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) و شکل‌گیری سلسله امامت و سادات از این وجود مبارک، جلوه‌ای روشن از معنای کوثر است؛ از این منظر، حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) سرچشمه خیر فراوان و الگویی برای شناخت حقیقت برکت در زندگی هستند.
این استاد حوزه و دانشگاه در تشریح جایگاه سوره کوثر، با اشاره به سه‌آیه‌ای بودن این سوره گفت: با وجود کوتاهی، دو پیام اساسی در ابتدا و انتهای آن نهفته است؛ در آیه نخست، خداوند با عبارت «إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ» از عطای خیر فراوان به پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) خبر می‌دهد و در آیه پایانی نیز می‌فرماید: «إِنَّ شَانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ».
وی با اشاره به شرایط نزول این سوره و طعنه دشمنان به پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) پس از درگذشت فرزندان پسر ایشان، از جمله قاسم و عبدالله، بیان کرد: دشمنان با تصور قطع شدن نسل پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله)، ایشان را ابتر می‌خواندند، اما وعده الهی با استمرار نسل آن حضرت از طریق حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) تحقق یافت و در مقابل، دشمنان و شماتت‌کنندگان پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) خود به بی‌فرجامی رسیدند.
تربیت کوثری؛ ثروت در خدمت بندگی و ولایت
حجت‌الاسلام حیدری‌کاشانی در ادامه، چهار گام را برای بهره‌مندی از برکات تربیتی سوره کوثر مطرح کرد و گفت: نخستین گام، آغاز امور با ذکر «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ» است؛ ذکری عظیم که در این بیان، نزدیک‌ترین ذکر به اسم اعظم الهی دانسته شده است.
وی افزود: گام دوم آن است که انسان خود را وجودی برخوردار از برکت و خیر کوثری بداند و به عطای بی‌پایان الهی ایمان داشته باشد؛ چنان‌که خداوند در سوره کوثر می‌فرماید: «إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ».
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در گام سوم، انسان باید برای تحقق این تربیت و جاری شدن برکات الهی، در دو عرصه نماز و قربانی، تمام توان خود را در مسیر بندگی به کار گیرد؛ همان‌گونه که در آیه دوم سوره کوثر آمده است: «فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانْحَرَ».
وی خاطرنشان کرد: در مرحله چهارم، هنگامی که انسان در مسیر بندگی و انجام وظایف خود اهتمام داشته باشد، مربی اعلی نیز راه‌های خیر و برکت را به روی او می‌گشاید و بی‌برکتی و ابتر بودن از زندگی او دور می‌شود؛ در مقابل، سرانجام محرومیت و بی‌فرجامی نصیب دشمنان و تحقیرکنندگان پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) خواهد شد.
حجت‌الاسلام حیدری‌کاشانی با تبیین تفاوت تربیت کوثری و تکاثری، تصریح کرد: در تربیت تکاثری، تمام تلاش انسان به افزایش ثروت، دارایی، املاک و برخورداری‌های مادی معطوف می‌شود و بیشتر داشتن، به معیار سنجش موفقیت و ارزشمندی تبدیل می‌گردد.
وی با اشاره به آیه «أَلْهَاکُمُ التَّکَاثُرُ حَتَّىٰ زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ» از سوره تکاثر، گفت: این آیه از غفلتی سخن می‌گوید که در پی رقابت بر سر کثرت و شمارش داشته‌ها شکل می‌گیرد؛ تا جایی که این روحیه حتی به شمارش مردگان و قبرها نیز کشیده می‌شود. در شأن نزول این سوره نیز به رقابت گروه‌هایی برای اثبات فزونی شمار افراد خود و حتی به حساب آوردن درگذشتگانشان اشاره شده است.
استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه آموزه‌های دینی با اصل برخورداری از امکانات و ثروت مخالفتی ندارند، اظهار داشت: مسئله اصلی، تبدیل دارایی و کمیت به معیار فضیلت و برتری است؛ درحالی‌که در نظام ارزش‌گذاری الهی، تقوا، بندگی و حرکت در مسیر حق جایگاه تعیین‌کننده دارد و مسابقه برای بیشتر داشتن نمی‌تواند معیار کمال انسان باشد.
وی با تأکید بر اهمیت کسب روزی حلال و برخورداری از توان اقتصادی، خاطرنشان کرد: تربیت کوثری به معنای کناره‌گیری از دنیا و چشم‌پوشی از ثروت و امکانات نیست؛ بلکه مؤمن باید برای دستیابی به مال حلال تلاش کند و زمینه عزت و آسایش خود و خانواده‌اش را فراهم آورد.
حجت‌الاسلام حیدری‌کاشانی افزود: آنچه اهمیت دارد، جهت‌گیری انسان در استفاده از دارایی‌هاست؛ ثروت باید در خدمت عزت و عظمت اسلام، امت اسلامی، رهبری الهی و ترویج فرهنگ قرآن و عترت قرار گیرد. اگر امکانات به ابزار تفاخر، راحت‌طلبی و افزون‌خواهی تبدیل شوند، انسان را از مقصد اصلی زندگی دور می‌کنند؛ بنابراین، در الگوی کوثری، نعمت‌های مادی وسیله‌ای برای بندگی و خدمت هستند، نه هدف نهایی.
خطبه فدکیه؛ تبیین نقش ولایت در حفظ هویت جامعه اسلامی
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با استناد به خطبه فدکیه حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها)، به تبیین پیامدهای فاصله گرفتن جامعه از مسیر هدایت پس از رحلت پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) پرداخت و گفت: حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) در این خطبه، مردم را به حضور قرآن در میان خود متوجه می‌کنند؛ کتابی که شب و روز انسان‌ها را به سوی حقیقت فرامی‌خواند. از این رو، بازگشت به رفتارهای جاهلی، غلبه راحت‌طلبی و افزون‌خواهی و جایگزین شدن رقابت‌های دنیوی به جای مجاهدت و فرمان‌پذیری از رهبری الهی، انحراف از مسیر ترسیم‌شده پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) است.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: جامعه اسلامی در پرتو اطاعت از پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) و حرکت در مسیر هدایت ایشان به عزت دست یافت، اما پیمان‌شکنی و فاصله گرفتن از ولایت پس از رحلت آن حضرت، زمینه‌ساز ضعف و پراکندگی شد.
وی با بیان اینکه پیام خطبه فدکیه صرفاً ناظر به یک اختلاف تاریخی نیست، اظهار داشت: این خطبه هشداری درباره تغییر جهت جامعه از ولایت‌مداری و مجاهدت به سمت آسایش‌طلبی و تنها گذاشتن امام است؛ مسئله‌ای که می‌تواند هویت و انسجام امت اسلامی را تحت تأثیر قرار دهد.
حجت‌الاسلام حیدری‌کاشانی با اشاره به فرازی از خطبه فدکیه، سخن حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) را درباره جایگاه امامت و ولایت یادآور شد و گفت: آن حضرت می‌فرمایند: «جَعَلَ اللَّهُ طَاعَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّه وَإِمَامَتَنَا أَمَاناً مِنَ الْفُرْقَه»؛ خداوند اطاعت از ما را مایه سامان‌یافتن امت و امامت ما را عامل ایمنی از تفرقه قرار داده است.
وی افزود: این کلام، جایگاه بنیادین ولایت را در سامان اجتماعی و تحقق امنیت و عدالت تبیین می‌کند؛ چراکه جامعه برای دستیابی به عزت و انسجام، نیازمند محوریت امامت است و فاصله گرفتن از این محور، زمینه اختلاف و پراکندگی را فراهم می‌آورد.
استاد حوزه و دانشگاه همچنین با اشاره به آیه «ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ» بیان کرد: در روایات تفسیری، ولایت و امامت از مصادیق نعمت معرفی شده‌اند؛ بنابراین، نعمت‌های حقیقی به امکانات مادی محدود نمی‌شوند، بلکه هدایت امام و شناخت و ادای حق ولایت نیز از مهم‌ترین نعمت‌هایی هستند که انسان در برابر آن‌ها مسئولیت دارد.
وی با پیوند دادن آموزه‌های تربیت فاطمی به مسئولیت امروز شیعیان، خاطرنشان کرد: همراهی حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) با امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) نشان می‌دهد که در مکتب فاطمی، امام نباید در دشواری‌ها و شرایط سخت تنها بماند. غربت حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها)، حمایت ایشان از امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) و وصیت به دفن شبانه، یادآور مظلومیتی است که با تنها ماندن امام پیوند دارد.
وی در جمع‌بندی این آموزه‌ها در پایان، تربیت کوثری را الگویی برای عبور از خواسته‌های محدود و افزون‌طلبی‌های پایان‌ناپذیر و قرار دادن امام در کانون زندگی دانست و بر ضرورت حفظ پیوند با امام عصر(عج) و به‌کارگیری همه ظرفیت‌ها برای یاری ایشان تأکید کرد.
