به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، حجتالاسلام محمدصادق فاضل، استاد حوزه علمیه قم، در ششمین جلسه هماندیشی کارشناسان علمی مدارس علمیه خواهران که در پژوهشکده مدرسه علمیه حضرت خدیجه(سلاماللهعلیها) برگزار شد، درباره «شیوههای ترویج پژوهش» و «الزامات پژوهش در سطوح علمی ۲ و ۳» سخن گفت.
ترویج پژوهش فراتر از آموزش و مقالهنویسی است
حجتالاسلام فاضل با بیان اینکه پژوهش یکی از ارکان مهم حیات علمی حوزه علمیه است، اظهار داشت: طلبه باید در کنار فراگیری دانشهای علمیه، توانایی مواجهه علمی با مسائل، جستوجوی پاسخ، تحلیل یافتهها و ارائه نتایج را نیز به دست آورد.
وی افزود: میان وجود فعالیتهای پژوهشی و فراگیر شدن فرهنگ پژوهش در میان طلاب تفاوت وجود دارد و صرف برگزاری کارگاههای روش تحقیق، مقالهنویسی، جشنوارهها و سایر برنامههای پژوهشی، به معنای گسترش فرهنگ پژوهش نیست.
استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: آموزش پژوهش با ترویج پژوهش تفاوت دارد؛ آموزش، ناظر به انتقال دانش و مهارتهای پژوهشی است، اما ترویج پژوهش به ایجاد زمینهای مربوط میشود که طلبه ضرورت و فایده پژوهش را درک کند و برای ورود و استمرار در این مسیر انگیزه داشته باشد.
وی با تأکید بر اینکه پژوهش نباید با مقالهنویسی یکسان دانسته شود، ادامه داد: مقاله تنها یکی از قالبهای ارائه یافتههای پژوهشی است و مسئله اصلی در ترویج پژوهش، افزایش صرف تعداد مقالات یا مشارکت در برنامههای پژوهشی نیست، بلکه باید پژوهش به تجربهای علمی و قابل استفاده برای طلبه تبدیل شود.
حجتالاسلام فاضل خاطرنشان کرد: هدف ترویج پژوهش، پژوهشگر کردن اجباری همه طلاب نیست؛ بلکه باید زمینهای فراهم شود تا هر طلبه متناسب با نیاز، علاقه و توانایی خود، جایگاه پژوهش را در مسیر علمی و طلبگی بشناسد و از آن بهره بگیرد.
جلسات انگیزشی بهتنهایی کافی نیست
وی با اشاره به نقش جلسات انگیزشی در فعالیتهای پژوهشی گفت: جلسات انگیزشی ممکن است توجه اولیه طلاب را به پژوهش جلب کند، اما برای فعالیتی که ماهیتی فرایندی و زمانبر دارد، بهتنهایی کافی نیست.
استاد حوزه علمیه قم افزود: انگیزه اولیه زمانی به فعالیت مستمر پژوهشی تبدیل میشود که در کنار آن، نیاز واقعی، علاقه پایدار، تجربه موفق و مسیر مشخصی برای ادامه فعالیت وجود داشته باشد.
وی تأکید کرد: در ترویج پژوهش باید میان ایجاد انگیزه اولیه و ایجاد زمینه برای انگیزه پایدار تفاوت گذاشت و به جای اتکا به هیجانهای کوتاهمدت، زمینه استمرار فعالیت پژوهشی طلاب را فراهم کرد.
حجتالاسلام فاضل ادامه داد: ترویج پژوهش بیش از برنامههای گسترده و پرهزینه، به تغییر نوع مواجهه با طلبه نیاز دارد و مدیران و معاونان پژوهش مدارس باید متناسب با علایق، استعدادها و نیازهای طلاب، مسیر ورود آنان به پژوهش را فراهم کنند.
ارتباط با طلبه و ایجاد احساس نیاز؛ محور ترویج پژوهش
وی با تأکید بر اهمیت رابطه مناسب میان معاون پژوهش و طلبه اظهار داشت: نوع ارتباط مسئول پژوهش با طلبه میتواند در شکلگیری نگرش او نسبت به پژوهش مؤثر باشد و طلبه باید معاون پژوهش را فردی قابل مراجعه، خوشبرخورد و کمککننده بداند.
استاد حوزه علمیه قم افزود: ارتباط فردی با طلاب در ترویج پژوهش اهمیت زیادی دارد و معاون پژوهش باید علایق و دغدغههای علمی طلاب را بشناسد و آنان را متناسب با مسائل و نیازهای واقعیشان به سمت پژوهش هدایت کند.
وی یکی از راههای مهم ترویج پژوهش را ایجاد احساس نیاز دانست و گفت: به جای ایجاد نیاز کاذب به مقاله، باید نیاز واقعی به پژوهش را به طلبه نشان داد؛ بهگونهای که پژوهش به عنوان ابزاری برای بررسی مسائل، پاسخ به پرسشها و حل مشکلات علمی و عملی شناخته شود.
حجتالاسلام فاضل با اشاره به نقش شناخت در ایجاد علاقه به پژوهش ادامه داد: بسیاری از طلاب تصویر دقیقی از پژوهش ندارند و آن را با مقالهنویسی، منابع متعدد و ارزیابیهای علمی دشوار یکسان میدانند؛ ازاینرو باید تصویر صحیحی از پژوهش در ذهن طلبه شکل گیرد.
وی تصریح کرد: پژوهش فرایندی نظاممند برای بررسی و تحلیل یک مسئله و رسیدن به پاسخ است و مقاله تنها یکی از قالبهای ارائه نتیجه پژوهش به شمار میرود.
پرهیز از سختگیری در نخستین تجربههای پژوهشی
استاد حوزه علمیه قم یکی از موانع ترویج پژوهش را سختگیری نامتناسب در آموزش، ارزیابی و نمرهدهی دانست و اظهار داشت: نخستین تجربه پژوهشی طلبه باید متناسب با سطح علمی و مرحلهای باشد که در آن قرار دارد و نباید به عاملی برای ایجاد تصور ناتوانی در او تبدیل شود.
وی افزود: در مرحله ترویج پژوهش باید میان ارتقای سطح علمی آثار و حفظ انگیزه طلبه برای ادامه مسیر تعادل برقرار شود و ارزیابی نخستین آثار نباید بهگونهای باشد که طلبه را از ادامه فعالیت پژوهشی بازدارد.
حجتالاسلام فاضل تأکید کرد: نمرهدهی نیز باید در کنار رعایت اصول علمی و عدالت، با توجه به هدف ترویج پژوهش انجام شود و بازخوردهای ارائهشده به طلبه به اصلاح فعالیتهای بعدی و استمرار او در مسیر پژوهش کمک کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: هدف از ترویج پژوهش، صرفاً سنجش توانایی طلاب یا افزایش تعداد مقالات نیست، بلکه باید زمینهای فراهم شود تا طلبه پژوهش را بشناسد، ضرورت آن را درک کند و متناسب با نیاز و توانایی خود بتواند در مسیر فعالیت پژوهشی قرار گیرد.
