حجتالاسلام والمسلمین ربانی بیرجندی، استاد دروس خارج حوزه علمیه خراسان، در حاشیه یازدهمین نمایشگاه تخصصی کتب حوزوی و معارف اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری این حوزه، با اشاره به اهمیت کتاب و کتابخوانی اظهار کرد: با وجود پیشرفت فناوریهای جدید و امکاناتی که امروز در اختیار انسان قرار دارد، همواره به دوستان توصیه میکنیم که از این فناوریها استفاده و از ظرفیتهای آن بهرهمند شوند، اما کتاب برای ما طلبهها و برای عموم مردم جایگاه ویژهای دارد.
استاد دروس خارج حوزه علمیه خراسان ادامه داد: خاطرهای از ماهاتیر محمد، نخستوزیر مالزی، در کتابی با عنوان «پزشک در ورای سیاست» نقل شده که خواندن آن بهویژه برای اهل مطالعه جالب است. این کتاب در بازار کمیاب است، اما نسخهای از آن در کتابخانه آستان قدس رضوی وجود دارد.
برکت کتاب، فراتر از ابزارهای جدید
حجتالاسلام والمسلمین ربانی بیرجندی با اشاره به بخشی از خاطرات ماهاتیر محمد در دوران کودکی گفت: وی نقل میکند که در هفتسالگی شاگرد یک مغازه چینی بوده است. صاحب مغازه صبحها چرتکهای را برمیداشت و با آن کار میکرد. ماهاتیر محمد از او میپرسد که چرا اینقدر با چرتکه کار میکند و آن مرد چینی در پاسخ میگوید: «محمد، تو نمیدانی چرتکه چیست؛ برکت در چرتکه است.»
وی افزود: این خاطره را برای دوستان نقل کردهام تا توجه داشته باشیم که برکت در ابزارها نیز معنا دارد و درباره کتاب هم باید گفت که کتاب دارای برکت است.
استاد دروس خارج حوزه علمیه خراسان با اشاره به توسعه ابزارهای نوین بیان کرد: اکنون رایانه و ماشینحساب در اختیار ماست و بسیاری از کارها با استفاده از این امکانات انجام میشود، اما در کشورهایی، از مالزی به بعد، همچنان ابزارهایی در خانهها و مدارس وجود دارد که نسل جدید با آنها آشنا میشود؛ چراکه هر ابزار و دانشی جایگاه و برکت خاص خود را دارد.
وی با تأکید بر اینکه کتاب نیز چنین جایگاهی دارد، خاطرنشان کرد: ممکن است روزی برخی امکانات و ابزارها از کار بیفتند، اما کتاب همچنان برای اهل علم و مطالعه اهمیت خود را حفظ میکند.
اهتمام بزرگان حوزه به مطالعه و کتاب
حجتالاسلام والمسلمین ربانی بیرجندی با اشاره به سیره بزرگان در توجه به کتاب و مطالعه گفت: ببینید بزرگان ما چقدر برای کتاب اهمیت قائل بودند. امروز وقتی طلبهها به مدارس میروند، کتابخانه آماده است، استاد از بیرون میآید، امکانات گرمایشی و سرمایشی وجود دارد و شرایط برای تحصیل فراهم است.
وی افزود: چه امکاناتی کم داریم که بخواهیم بهانهای برای درس نخواندن داشته باشیم؟ نباید تصور کنیم که شرایط برای تحصیل فراهم نیست.
استاد دروس خارج حوزه علمیه خراسان در ادامه به نمونهای از اهتمام خواجه نصیرالدین طوسی به کتاب اشاره کرد و گفت: مرحوم خواجه نصیرالدین طوسی در نیشابور درس «اشارات» ابنسینا را میگرفت. کتاب «اشارات» دو حاشیه مهم دارد؛ یکی از فخر رازی و دیگری از خواجه نصیرالدین طوسی که حاشیه خواجه بر اشارات معروف است.
وی بیان کرد: مرحوم خواجه نصیرالدین طوسی پس از آنکه شب از استاد درس میگرفت، کتاب را به صورت نسخهبرداری تهیه میکرد و دوباره تحویل میداد تا استاد آن را مطالعه کند و صبح در درس ارائه دهد.
حجتالاسلام والمسلمین ربانی بیرجندی ادامه داد: وی از آن کوههای برفگیر به نزد دایی خود در طوس که مردی عالم و دانشمند بود، رفت و از او مقداری پول قرض گرفت تا هزینه نسخهبرداری از یک کتاب را بپردازد.
وی با اشاره به شرایط دشوار مطالعه در گذشته تصریح کرد: نگاه کنید که در گذشته شرایط چگونه بوده است. ممکن بود کسی کتاب نداشته باشد، اما اهل مطالعه باشد.
استاد دروس خارج حوزه علمیه خراسان همچنین به دوران حضور خواجه نصیرالدین طوسی در قلعه اسماعیلیان اشاره کرد و گفت: خواجه نصیرالدین طوسی در قلعه اسماعیلیه و قهستان و الموت قزوین، زمانی که در شرایط سختی قرار داشت، بیش از ۲۰ کتاب تألیف کرد. این نشان میدهد که تا چه اندازه به کتاب و علم علاقهمند بوده است.
ضرورت کتابخوان کردن طلبهها
حجتالاسلام والمسلمین ربانی بیرجندی با تأکید بر ضرورت تقویت فرهنگ مطالعه در حوزههای علمیه اظهار کرد: ممکن است در اینجا نیز افرادی باشند که زمانی در اختیارشان نبوده که کتاب داشته باشند، اما ما باید طلبه را کتابخوان کنیم، چراکه امیرالمؤمنین(علیهالسلام) فرمودند: «الکتب بساتین العلماء» کتابها بوستانهای دانشمندان هستند.
وی با اشاره به اهمیت فرهنگ کتابخوانی افزود: گاهی گفته میشود که با توصیه نمیتوان کتابخوانی را ایجاد کرد، اما کتابخوانی یک منش است و باید این منش در انسان شکل بگیرد.
استاد دروس خارج حوزه علمیه خراسان با اشاره به خاطرهای از آیتالله مهدی سعیدی کاشانی گفت: آیتالله سعیدی کاشانی از استادان لایقی بودند و در مدرسه سلیمانخان تدریس میکردند. ایشان نقل میکردند که شاگردی به نام آقای محمدی داشتهاند که اکنون نیز حضور دارند.
وی ادامه داد: این شاگرد کتابی داشت که هنوز چاپ نشده و نسخه آن در بازار وجود نداشت؛ کتاب، شرحی بر «نصابالصبیان» بود که از آثار خُربَیابی است و کتابهایی است که در حوزه خوانده میشود.
حجتالاسلام والمسلمین ربانی بیرجندی افزود: مرحوم آیتالله سعیدی کاشانی این کتاب را از شاگرد خود امانت میگرفت و مطالعه میکرد و پس از مدتی آن را بازمیگرداند. چهار ماه پیش از وفات ایشان نیز گفته بودند که کتاب را برای یک بار دیگر میخواهم و حدود دو ماه مطالعه میکنم.
وی تصریح کرد: وقتی آیتالله سعیدی کاشانی کتاب را بازگرداندند، فرمودند این نهمین بار است که این کتاب را از شما امانت میگیرم، مطالعه میکنم و به شما بازمیگردانم.
استاد دروس خارج حوزه علمیه خراسان در پایان با اشاره به اهمیت امانتداری در کتاب گفت: ما طلبهها در این زمینه یک مثلث داریم؛ میگویند ساده کسی است که کتاب امانت بدهد، سادهتر کسی است که کتاب بگیرد و برنگرداند.
