به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، ماه صفر که نامش برگرفته از «زردی پاییز» یا «خالی شدن شهرها» است، مصادف با رخدادهای مهم تاریخ اسلام از جنگ صفین تا اربعین حسینی و رحلت پیامبر(صلىاللهعليهوآله) است. این ماه با اعمال و ادعیه خاصی برای ایمنی از بلاها همراه است.
در نامگذاری ماه صفر، دو وجه را ذکر کردهاند:
۱. از «صُفْرَة(زردی)» گرفته شده؛ زیرا زمان انتخاب نام، مقارن فصل پاییز و زردی برگ درختان بوده است.
۲.از «صِفْر(خالی)» گرفته شده؛ زیرا مردم پس از پایان ماههای حرام، رهسپار جنگ میشدند و شهرها خالی میشد.
برخی اعمال ماه صفر:
در زمان دیدن هلال خواندن دعای هلال وارد شده است. حداقل آن است که سه مرتبه بگوید: اللّهُ اَکْبَر و سه مرتبه لا إلهَ الَّا الْلّه و سپس بگوید: اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی أذْهَبَ شَهْرَ کَذا وَ جاءَ بِشَهْرِ کَذا. بهترین دعای زمان رؤیت هلال، دعای چهل و سوم صحیفه سجادیه است.
شب اول ماه: دو رکعت نماز بجا آورد، به این نحو که: در هر رکعت پس از سوره حمد سوره انعام را بخواند سپس از خداوند متعال بخواهد که او را از هر ترسی و هر دردی ایمن گرداند.
روز اول ماه: خواندن نماز اول ماه که آن دو رکعت است، در رکعت اول بعد از حمد سی مرتبه سوره توحید و در رکعت دوم بعد از حمد سی مرتبه سوره قدر بخواند و بعد از نماز صدقهای در راه خدا بدهد، هر کس چنین کند، سلامت خود را در آن ماه از خداوند متعال گرفته است.
۱. در این ماه، به دادن صدقه اهتمام بیشتری شود نحوست این ماه به خاطر وقایع تلخی است که در آن به وقوع پیوسته است. پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) در باب صدقه دادن می.فرمایند: «لبخند تو بر روی برادرت صدقه است، امر به معروف و نهی از منکر کردنت صدقه است، رهنمایی کسی که راه را گم کرده صدقه است و دور کردن سنگ و خار و استخوان از راه صدقه است»
۲. برای ایمنی از بلاها، دعای زیر هر روز ده مرتبه خوانده شود:
یا شَدیدَ الْقُوی وَیا شَدیدَ الْمِحالِ یا عَزیزُ یا عَزیزُ یا عَزیزُ ذَلَّتْ بِعَظَمَتِکَ جَمیعُ خَلْقِکَ فَاکْفِنی شَرَّ خَلْقِکَ یا مُحْسِنُ یا مُجْمِلُ یا مُنْعِمُ یا مُفْضِلُ یا لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ سُبْحانَکَ اِنّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّیْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَکَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنینَ وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ!(مفاتیح الجنان)
ای سخت نیرو، و ای سختگیر! ای عزیز، ای عزیز، ای عزیز! خوارند از بزرگیات همه خلقت. پس کفایت کن از من شرّ خلق خودت را، ای احسان بخش! ای نیکوکار! ای نعمت بخش! ای عطا دِه! ای که معبودی جز تو نیست! منزّهی تو! به راستی من از ظالمانم. اجابت کردیم برایش و نجاتش دادیم از غمّ و همچنین نجات دهیم مؤمنان را، و رحمت کند خدا بر محمّد و آل پاک و پاکیزهاش!
۳. «سیّد بن طاووس» نقل کرده است: در روز سوم ماه صفر، دو رکعت نماز بخوان که در رکعت اوّل سوره «حمد» و سوره «انّا فتحنا»(فتح) و در رکعت دوم سوره «حمد» و سوره «توحید» قرائت شود و پس از سلام نماز، صد بار صلوات بفرست و صد بار آل ابیسفیان را لعنت کن و صد مرتبه استغفار نما و آنگاه حاجت خویش را از خداوند بخواه(انشاءاللّه به هدف اجابت میرسد.(اقبال الاعمال، صفحه ۵۸۷)
۴. در روز اربعین(بیستم ماه صفر) زیارت امام حسین علیهالسلام مستحبّ است و مورد تأکید قرار گرفته. در روایتی که «شیخ طوسی» از امام حسن عسکری علیهالسلام نقل کرده، چنین آمده است: نشانههای مؤمن پنج چیز است: به جای آوردن پنجاه و یک رکعت نماز(۱۷ رکعت نماز واجب و ۳۴ رکعت نافله) و زیارت اربعین امام حسین علیهالسلام و انگشتر را بر دستِ راست نهادن، و پیشانی را به هنگام سجده بر خاک گذاردن و بسم الله الرّحمن الرّحیم را در نماز بلند گفتن.
مناسبتهای ماه صفر
اوّل ماه صفر:
آغاز جنگ صفّین، مطابق نقل مورّخان در سال ۳۷ هجری است. جنگ صفّین از سوی امیرمؤمنان(علیهالسلام) و لشکریانش، در برابر معاویه و سپاه غارتگر شام، آغاز شد و مدّت ۱۱۰ روز طول کشید،(۲) و در آستانه شکست لشکر شام، عمرو عاص خدعهای به کار زد و قرآنها را بر سر نیزه کردند و داستان تأسّف بار حکمین پیش آمد همچنین در این روز در سال ۶۱ هجری(بنا بر روایتی) سرِ مبارک حضرت سیّدالشّهدا(علیهالسلام) را همراه کاروان اهلبیت(علیهمالسلام) وارد شهر شام کردند.
دوم ماه صفر:
روز شهادت زیدبنعلیبنالحسین علیهالسلام پس از قیام بر ضدّ بنی امیّه در سال ۱۲۰ هجری است، وی به هنگام شهادت ۴۲ سال داشت.
هفتم ماه صفر:
بنا بر نقل شیخ مفید و کفعمی، روز شهادت امام حسن مجتبی علیهالسلام است.
بیستم ماه صفر:
روز اربعین امام حسین علیهالسلام است بنابر نقل جمعی از بزرگان مانند شیخ مفید، شیخ طوسی و کفعمی، جابر بن عبداللّه انصاری در این روز برای زیارت امام حسین علیهالسلام به کربلا آمد و همین روز، روزی است که اهلبیت امام حسین علیهالسلام طبق روایتی از شام به مدینه آمدند.
ولی در ارتباط با آمدن اهلبیت حسینی(علیهالسلام) در روز اربعین به کربلا میان مورّخان گفتگوست، مرحوم حاج شیخ عبّاس قمی در «منتهی الآمال» از سیّد بن طاووس نقل میکند که اهل.بیت حرم حسینی(علیهالسلام) در مسیر بازگشت به مدینه، نخست به کربلا آمدند و زمانی به آنجا رسیدند که جابربن عبدالله انصاری و گروهی از بنیهاشم به زیارت امام حسین و یارانش آمده بودند(و با توجه به اینکه جابر در بیستم صفر به کربلا آمد، بنابراین اهلبیت نیز ورودشان به کربلا همان روز بود).
بیست و هشتم ماه صفر:
در چنین روزی، در سال یازدهم هجری، رسول گرامی اسلام(صلیاللهعلیهوآله) وفات یافت و همه مورّخان اتّفاق دارند که روز وفات آن حضرت، روز دوشنبه بود و آن حضرت به هنگام وفات شصت و سه سال از عمر مبارکشان میگذشت. همچنین بنا بر نقل جمعی از علما و مورّخان، روز بیست و هشتم صفر سال ۵۰ هجری، روز شهادت امام حسن مجتبی(علیهالسلام) است و این روایت بیشتر در میان شیعیان مشهور است تا روایت هفتم ماه صفر.
روز آخر ماه صفر:
بنا بر قول «شیخ طبرسی» و «ابن اثیر» آخر ماه صفر سال ۲۰۳ هجری، روز شهادت امام رضا(علیهالسلام) است که در سنّ پنجاه و پنج سالگی، توسّط مأمون عبّاسی مسموم شده و به فیض شهادت نائل آمدند.
منبع:
مفاتیح الجنان محدث قمی
