حجتالاسلام حسین سابقی، استاد حوزه علمیه خراسان، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری این حوزه، با اشاره به جایگاه عید غدیر در منظومه معارف اسلامی اظهار داشت: عید غدیر در نگاه بسیاری تنها سالروز یک واقعه تاریخی است، اما برای «غدیریها»، این روز تجلی نور، سرور، سرشاری و اکمال دین به شمار میرود؛ روزی که تاریخ اسلام با معرفی ستون استوار دین، یعنی ولایت، به نقطه عطف خود رسید.
وی افزود: گاهی در میان جلوههای ظاهری جشنهای غدیر، اصل پیام این واقعه بزرگ مورد غفلت قرار میگیرد و حقیقت آن در چارچوب برخی برداشتهای سطحی و عامیانه محدود میشود. از همین رو، بازخوانی آثار عمیق و اندیشمندانهای همچون کتاب «غدیر» مرحوم استاد علی صفاییحائری میتواند افقهای تازهای را برای فهم حقیقت ولایت پیش روی مخاطبان بگشاید.
این استاد حوزه علمیه خراسان با اشاره به یکی از مهمترین محورهای این اثر خاطرنشان کرد: پرسش اساسی آن است که چرا ولایت امیرالمؤمنین علی(علیهالسلام) تنها به معنای دوست داشتن ایشان نیست، بلکه به معنای پیوند با حقیقت وجودی آن حضرت است؛ حقیقتی که فهم صحیح آن بدون شناخت دقیق مسیر و تدبیر پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) در واقعه غدیر امکانپذیر نخواهد بود.
ولایت؛ فراتر از محبت و احساس
وی با تبیین مفهوم ولایت در اندیشه استاد صفاییحائری گفت: ولایت در این منظومه فکری، فراتر از محبت و عواطف گذرا تعریف میشود. ولایت یک انتخاب بنیادین و پذیرش آگاهانه سرپرستی حق است. چهبسا افرادی که شیفته فضایل و ویژگیهای انسانی پیشوایان الهی هستند، اما در مقام عمل، تنها علی(علیهالسلام) را معیار و میزان تصمیمگیریهای خود قرار نمیدهند.
حجتالاسلام سابقی ادامه داد: تفاوت اساسی میان دوست داشتن حقیقت و تسلیم شدن در برابر حقیقت، در همین نقطه آشکار میشود. انسان امروز نیز در مواجهه با آموزههای اخلاقی غالباً در مرحله تحسین نظری باقی میماند، در حالی که ولایت به معنای تبدیل این تحسین به تبعیت عملی و سپردن زمام تصمیمگیری به حقیقت است.
وی با اشاره به ماجرای مالک اشتر به عنوان نمونهای روشن از ولایتمداری اظهار کرد: گوهر ولایت در لحظات دشوار تردید و تعارض منافع آشکار میشود. داستان مالک اشتر نماد عبور از خودخواهیها و فراتر رفتن از تحلیلهای شخصی، فشارهای اجتماعی و هیاهوی افکار عمومی است.
این استاد حوزه علمیه خراسان افزود: انسان ولایتمدار کسی است که از خواستههای نفسانی خود عبور میکند. جامعه امروز که بیش از هر زمان دیگری در معرض انبوه اطلاعات متناقض و هیجانات جمعی قرار دارد، بیش از گذشته نیازمند درس غدیر و قدرت ایستادگی در برابر هیاهو و ترجیح مسیر حق بر خواستههای زودگذر است.
وی همچنین با تأکید بر نقش معرفت در تحقق ولایت بیان کرد: ولایت در نگاه استاد صفاییحائری، هرگز یک سرسپردگی کورکورانه نیست، بلکه ریشه در آگاهی و شناخت دارد. همانگونه که انسان برای رفع مشکلات پیچیده زندگی خود به متخصصی آگاه و دلسوز مراجعه میکند، در مدیریت هستی و حیات خویش نیز نیازمند هدایت امام است.
به گفته وی، این اعتماد برخاسته از ضعف نیست، بلکه محصول عقلانیت و معرفت است. در روزگاری که انسان معاصر با انبوهی از ایدئولوژیها و سبکهای زندگی متنوع و گاه کاذب مواجه شده و با بحران هویت دستوپنجه نرم میکند، بازخوانی مفهوم ولایت بهعنوان پناهگاه آگاهی، راهی برای عبور از آشفتگیهای فکری و دستیابی به آرامش مبتنی بر بصیرت خواهد بود.
ولایت؛ راه برونرفت از بیپناهی و بحرانهای عصر جدید
حجتالاسلام سابقی با اشاره به شرایط انسان معاصر تصریح کرد: یکی از مهمترین پارادوکسهای زندگی امروز، آزادی ظاهری در کنار بیپناهی وجودی است. انسان برای انتخابهای متعدد آزاد است، اما در بسیاری از موارد چراغی برای یافتن مقصد و مسیر صحیح در اختیار ندارد. نتیجه این وضعیت، افزایش اضطراب، سرگردانی و احساس پوچی است.
وی ادامه داد: ولایت در چنین فضایی، پیوند دوباره انسان با محور هستی است. با پذیرش این سرپرستی الهی، انسان از پراکندگی اراده و انزوای خودخواسته رهایی مییابد. ولایت نه سلب اختیار، بلکه بازگرداندن اراده انسان به مسیر تعالی و حیات طیبه است.
این استاد حوزه علمیه خراسان با اشاره به کارکرد اجتماعی ولایت در شرایط بحران گفت: در بستر تنشها و بحرانهای اجتماعی و سیاسی، ولایت صرفاً یک مفهوم تاریخی نیست، بلکه بهمثابه یک نظام اخلاقی عمل میکند. بحرانها معمولاً زمینهساز گسترش خشم، انتقامجویی، شایعهپراکنی و کینهورزی هستند، اما ولایتمداری به معنای حفظ مرزهای اخلاقی و جلوگیری از غلبه هیجانات مخرب بر عقل و جان انسان است.
وی افزود: ولایت به انسان میآموزد که حتی در سختترین شرایط نیز از دایره کرامت انسانی خارج نشود و با تکیه بر هدایت ولی الهی، از گرفتار شدن در دام کینه، افراط و سردرگمی پرهیز کند. از این منظر، ولایت در روزهای دشوار، قطبنمایی برای حفظ تعادل روانی و اخلاقی جامعه به شمار میرود.
حجتالاسلام سابقی در ادامه با اشاره به نسبت میان توحید و ولایت اظهار داشت: ولایت استمرار توحید در سه عرصه درون، جامعه و هستی است. توحید در ساحت فردی، انسان را از اسارت هوسها و جلوههای فریبنده رها میکند؛ در عرصه اجتماعی، با استبداد و طغیانگری مقابله میکند و در ساحت هستی نیز او را از بند پرستش بتهای مدرن همچون ثروت، قدرت و فناوری نجات میدهد.
وی خاطرنشان کرد: انسان امروز بیش از هر زمان دیگری با پدیده بتپرستی نوین و سلطهگریهای گوناگون مواجه است و از این رو تبیین صحیح ولایت، در حقیقت تبیین راهی برای رهایی انسان از هر آن چیزی است که آزادی حقیقی او را محدود میکند.
این استاد حوزه علمیه خراسان تأکید کرد: ولایت پیوند عمیق میان توحید و آزادی است. تا زمانی که انسان اسیر خواهشهای نفسانی و قضاوتهای متغیر دیگران باشد، طعم واقعی آزادی را نخواهد چشید. ولایت، گذار از این بردگی پنهان به سوی تبعیت از حق است؛ نگاهی که برای انسان خسته و سرگردان امروز، پیامی امیدبخش به همراه دارد و نشان میدهد میتوان از آشوبهای درونی و اجتماعی عبور کرد و به وحدت، آرامش و تعالی دست یافت.
وی تصریح کرد: غدیر تنها یک رویداد تاریخی نیست، بلکه نسخهای زنده و ماندگار برای بازسازی هویت انسان بر پایه عقلانیت، عدالت و سرسپردگی آگاهانه به حقیقت متعالی است.
