محبوبه سادات حسینی، مشاور تغذیه مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری این حوزه اظهار داشت: روزه علاوه بر اینکه یک عبادت و عمل معنوی است، آثار جسمانی فراوانی نیز دارد. به طور کلی عباداتی که در دین ما توصیه شدهاند، علاوه بر قلب و روح بر سلامت جسم نیز اثرگذارند.
وی با اشاره به کلام نورانی امیرالمؤمنین(علیهالسلام) که فرمودند: «روزه نیمی از تندرستی است»، افزود: روزه گرفتن موجب احیای بدن، سلامت جسم و بازسازی قوای بدنی میشود. طبق روایات، انسان باید در ماه رمضان به پاکسازی و سبکی جسم دست یابد و سلامتی بیشتری کسب کند.
حسینی در ادامه با طرح این پرسش که چرا برخی افراد در خلال ماه مبارک یا پس از آن دچار عوارض میشوند، تصریح کرد: علت اصلی این مسئله، عمل نکردن به تدابیر توصیهشده از سوی اهلبیت(علیهمالسلام) در این ماه مبارک است و بسیاری از آسیبها از همین ناحیه ایجاد میشود.
وی خاطرنشان کرد: یکی از اشتباهات رایج آن است که برخی افراد وعده اصلی غذایی خود را در ماه مبارک رمضان به سحر موکول میکنند و افطار را با نان و پنیر ساده یا یک بشقاب سوپ به پایان میرسانند؛ در حالی که این روش صحیح نیست. بدن پس از حدود ۱۴ ساعت گرسنگی، در بالاترین حد جذب قرار دارد و نیازمند دریافت غذای مناسب است. وقتی در این شرایط، نان و پنیر و سبزی و چای ـ که غالباً طبع سرد دارند ـ مصرف میشود، مواد غذایی کمارزش به بدن میرسد و تکرار این روند در طول ماه، موجب ضعف عمومی خواهد شد.
به گفته وی، نان و پنیر و سبزی برای مصرف روزانه در افطار مناسب نیست؛ زیرا قوت غذایی کافی ندارد و طبع سرد و تر آن موجب افزایش سردی و ضعف در ساعات بعدی و در مجموع در طول ماه مبارک میشود.
آغاز صحیح افطار و ترکیب مناسب غذای اصلی
حسینی تأکید کرد: در ابتدای افطار، حتماً باید یک شیرینی طبیعی همراه با آب جوش مصرف شود یا شیر گرم با عسل میل گردد. در روایات آمده است که مصرف آب جوش موجب شستوشوی کبد و معده و پاکسازی بدن میشود.
وی ادامه داد: پس از افطار، چند دقیقهای برای اقامه نماز صبر شود و سپس غذای اصلی میل گردد. بهترین گزینه برای شروع افطار، آب جوشیده همراه با خرما یا عسل و نیز شربت عسل است که به بازیابی قدرت بدنی کمک میکند.
این مشاور تغذیه افزود: غذای اصلی میتواند شامل آبگوشت، انواع سوپ جو یا گندم و خورشهای مناسب باشد.
وی درباره وعده سحر نیز گفت: حتیالامکان باید یک ساعت و نیم یا حداقل یک ساعت پیش از اذان صبح از خواب بیدار شد. افرادی که برای نخستینبار روزه میگیرند یا دچار ضعف هستند، میتوانند ابتدا یک وعده سبک مانند بادام و مویز مصرف کنند و سپس وعده اصلی را میل نمایند. همچنین استفاده از شربتها و نوشیدنیهایی مانند شیربادام، شیرخرما، شربت تخمشربتی، بالنگ و اسفرزه با آب نارنج توصیه میشود.
حسینی تأکید کرد: وعده سحر به هیچ وجه نباید ترک شود، حتی اگر در حد چند عدد خرما و یک لیوان آب باشد. غذاهایی مانند انواع کاچی، حلوا و سمنو نیز برای این وعده مفید هستند.
وی افزود: در منابع دینی، ترکیب خرما و سویق به عنوان بهترین غذای سحر توصیه شده که موجب افزایش توان بدن میشود. همچنین انواع حلواهای سالم و سمنو برای وعده سحر مناسباند.
این کارشناس تغذیه پیشنهاد کرد: مادران میتوانند از پیش، خرما را له کرده و با انواع سویق و پودر مغزیجات ترکیب کنند و برای وعده سحر خانواده آماده سازند.
به گفته وی، افرادی که در طول روز دچار تشنگی شدید میشوند، میتوانند پیش از صرف غذا در سحر، یک یا دو لیوان آب جوش یا دمنوش با طبع خنک مانند عناب یا چای کوهی مصرف کرده و سپس غذا بخورند.
مهمترین پرهیزها و تدابیر کاهش ضعف و عطش
حسینی با بیان اینکه مهمترین پرهیز در ماه مبارک رمضان، اجتناب از سردیجات و گرمیجات شدید است، گفت: مصرف زیاد موادی مانند گوجهفرنگی، خیار، سیبزمینی، دوغ، ماست، فلفل، زردچوبه و ادویه فراوان، ارده، قهوه و چای پررنگ باید تا حد امکان کاهش یابد؛ زیرا برخی موجب افزایش سردی و برخی باعث خشکی بیش از حد بدن میشوند.
وی افزود: شیرینیهای حاوی قند و شکر سفید و غذاهای سرخکردنی نیز باید حذف شوند.
به گفته حسینی، بین افطار و سحر میتوان میوههایی مانند سیب یا خشکبارهایی همچون بادام درختی، نخود و کشمش مصرف کرد. همچنین برای کاهش ضعف، گرسنگی و تشنگی، باید غذاهای متناسب با طبع و نیز خوراکیهای خونساز مانند انواع شیرهها، توت و مویز استفاده شود.
وی خاطرنشان کرد: مصرف غذای اصلی در افطار و خوردن سحری سبک، به کاهش ضعف و گرسنگی در طول روز کمک میکند. پرخوری نیز توصیه نمیشود؛ زیرا بدن برای هضم غذای زیاد، به آب بیشتری نیاز دارد و این امر تشنگی را تشدید میکند.
این مشاور تغذیه تأکید کرد: غذاهای چرب، سنگین و سرخکردنی بهویژه در وعده سحر کمتر مصرف شود. همچنین از نوشیدن آب یخ پرهیز گردد و برای رفع عطش، از آبمیوه طبیعی، غذاهای آبدار، آب جوش یا آب خنک استفاده شود.
وی درباره شربتهای مفید برای کاهش عطش گفت: شربت لیموسنگی(آب لیمو، تخم اسفرزه، تخم خرفه، تخم بالنگو، شکر سرخ و عسل یا آب)، شربت نارنج با همین ترکیب، شربت سرکهشیره(یک واحد شیره، یک واحد سرکه، آب و گلاب) و شربت رب انار(رب انار، شیره، آب و گلاب) از گزینههای مناسب هستند.
حسینی در ادامه به تدابیر پیشگیری از یبوست اشاره کرد و افزود: مصرف روزانه انواع سبزیها، کاهو و پیاز، همچنین آلو و زردآلو، خوراک حبوباتی مانند نخود و ماش و غذاهای آبکی توصیه میشود و باید از غذاهای خشک پرهیز کرد. همچنین مصرف ماکارونی، سیبزمینی، موز، ماست، نوشابه، دلستر، قهوه، نسکافه، چای پررنگ، شیرینیهای غیرطبیعی و برنج باید محدود شود. خوابیدن بلافاصله پس از سحر نیز مناسب نیست.
وی با تأکید بر اهمیت تنظیم خواب در ماه رمضان گفت: تدبیر خواب و بیداری در این ماه بسیار مهم است. بهترین زمان خواب روز، از ظهر تا بعدازظهر است و بدترین زمان، هنگام عصر و غروب آفتاب و نیز پس از اذان صبح (بینالطلوعین) است. حداقل سه ساعت خواب شبانه لازم است و خواب روز هرگز جایگزین خواب شب نمیشود.
حسینی درباره افرادی که نباید روزه بگیرند، تصریح کرد: روزه درمان بسیاری از بیماریهاست و صرف داشتن بیماری، مجوز روزهخواری نیست. تنها افرادی که دچار ضعف یا بیماری شدید هستند، با تشخیص طبیب حاذق میتوانند روزه نگیرند.
وی افزود: حجامت در ماه مبارک رمضان ممنوع است، مگر در شرایط اضطراری و آن هم در فاصله افطار تا سحر.
این مشاور تغذیه تأکید کرد: اینکه بخواهیم در طول روز اصلاً احساس گرسنگی یا تشنگی نداشته باشیم، با فلسفه روزه در تعارض است. این فشار کنترلشده بر بدن، علاوه بر آثار معنوی، موجب شکوفایی، پاکسازی و سلامت بیشتر جسم میشود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: بسیاری از اندیشمندان ایرانی و خارجی درباره روزه تحقیق کردهاند و به نتایج گوناگونی دست یافتهاند. هنگامی که برای مدتی اجازه ورود ماده غذایی به بدن داده نمیشود و فرد گرسنگی را تجربه میکند، سلولهای بدن فرصت مییابند فضولات و مواد زائد خود را تخلیه کنند که این امر در سلامت عمومی بدن نقش مهمی دارد.
