به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، حجتالاسلام مهدی رضایی، معاون علمی این حوزه، در رویداد علمی نیمروزه رشته فقه تعلیم و تربیت که با همکاری مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد(صلیاللهعلیهوآله) و حوزه علمیه خراسان، در دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی برگزار شد، به تبیین ابعاد راهبردی مقاطع پیوسته سه و چهار در نظام جامع آموزش حوزوی پرداخت و آن را گامی مهم در هویتبخشی، تمرکزگرایی و چابکسازی فرآیند تحصیل دانست.
وی با اشاره به مؤلفههای متعدد نظام جامع آموزش اظهار داشت: در میان ده تا پانزده مؤلفه تعریفشده در هر الگوی آموزشی، برخی عناصر نقش محوری و راهبردی دارند که یکی از مهمترین آنها، «مقاطع تحصیلی» است.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با بیان اینکه مقطع تحصیلی نسبت به برنامه درسی، نقش «ظرف زمانی» را ایفا میکند، افزود: ابتدا باید یک سیر مطالعاتی دقیق در یک بازه زمانی مشخص تعریف شود و سپس متناسب با آن، محتوا و متون درسی طراحی گردد؛ بنابراین، بحث مقاطع صرفاً یک تقسیمبندی اداری نیست، بلکه بنیان طراحی علمی و آموزشی را شکل میدهد.
چهار نهاد اعطاکننده سطح دو و ضرورت بازاندیشی در پیوستگی
حجتالاسلام رضایی با اشاره به وضعیت موجود اعطای مدرک سطح دو در کشور تصریح کرد: در حال حاضر چهار نهاد در فضای آموزشی کشور مقطع عمومی تعریف کرده و مدرک سطح دو اعطا میکنند؛ از جمله جامعهالمصطفی، سفیران هدایت، حوزه علمیه خواهران و حوزه علمیه برادران که هر یک با ملاحظات خاص خود فعالیت دارند.
وی خاطرنشان کرد: در حوزه علمیه برادران، با وجود کیفیت قابل قبول آموزشی و اهتمام به مباحثه در متن برنامهها، همچنان چالش پیوستگی مقاطع و استمرار مسیر علمی بهصورت هدفمند وجود دارد. این مسئله ناظر به طراحی ساختار مسیر تحصیلی است.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با اشاره به تجربه شخصی خود در دهه هفتاد در مدرسه علمیه نواب مشهد بیان کرد: در دورهای که در رشتههای تخصصی همچون اصول، کلام و ادبیات تحصیل میکردیم، جمع یازدهنفرهای از طلاب فارغالتحصیل شدند و همگی مدرک سطح سه دریافت کردند؛ اما به دلیل تعریفنشدن مقطع چهار بهصورت پیوسته، عملاً مسیر ادامه تحصیل برای بسیاری از آنان متوقف شد.
وی افزود: اگر در آن زمان مقاطع سه و چهار بهصورت پیوسته تعریف میشد، بخش قابل توجهی از آن ظرفیت علمی میتوانست در همان رشته تخصصی استمرار یابد، اما گسست ساختاری موجب تغییر مسیر و کاهش انگیزه ادامه تحصیل تخصصی شد.
الگوهای دانشگاهی و تجربه موفق پیوستگی
حجتالاسلام رضایی با اشاره به برخی الگوهای آموزش عالی کشور گفت: در رشتههایی مانند دامپزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و برخی گرایشهای خاص، دورههای دکتری بهصورت پیوسته تعریف شده و ارزیابیها به شکل تکوینی و مستمر انجام میشود، بدون آنکه از کیفیت علمی کاسته شود.
وی تأکید کرد: این تجربه نشان میدهد که پیوستگی مقاطع نهتنها موجب کمفروشی علمی نمیشود، بلکه با طراحی دقیق نظام ارزیابی، میتواند انسجام بیشتری در مسیر تربیت تخصصی ایجاد کند.
چالش مدرک و ضرورت تصمیمگیری کلان
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با اشاره به اجرای برنامه راهبردی ابلاغشده در نظام جامع آموزشی اظهار داشت: بخش عمومی این برنامه سال گذشته در شش مدرسه و امسال در سیزده مدرسه در حال اجراست، اما در بخش تخصصی که ناظر به مقاطع سه و چهار پیوسته است، هنوز وارد مرحله تدوین محتوای نهایی نشدهایم.
وی یکی از چالشهای اصلی این مسیر را مسئله «مدرک و اتمامنامه» دانست و گفت: در حال حاضر دو کمیسیون، دیدگاههایی درباره نحوه اعطای مدرک در پایان این دورهها ارائه دادهاند و این موضوع نیازمند بررسی و تصمیمگیری در شورای عالی است تا مسیر تدوین برنامه عملیاتی مقطع تخصصی هموار شود.
هویت خطی بهجای هویت جزیرهای
حجتالاسلام رضایی با تأکید بر مزایای راهبردی مقاطع پیوسته اظهار داشت: پیوستگی مقاطع، هویت خطی و منسجم به مسیر علمی میبخشد و از شکلگیری هویتهای جزیرهای و نقطهای جلوگیری میکند. رشتههای تخصصی ذاتاً یک سیر مطالعاتی هستند که باید از ابتدا تا انتها با انسجام طراحی شوند.
وی افزود: در این ساختار، مخاطب خاص وارد یک مسیر تعریفشده میشود و با الزامات روشن، به خروجی علمی قابل توجهی دست مییابد.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با اشاره به تفاوت «تخصصگرایی» و «تمرکزگرایی» تصریح کرد: مقاطع پیوسته، علاوه بر تقویت تخصصگرایی، به تمرکزگرایی نزدیکتر است؛ بدین معنا که فرد در یک حوزه دانشی مشخص، مأموریت علمی بلندمدت برای خود تعریف میکند و به عمق آن دانش میرسد، نه اینکه در حوزههای پراکنده فعالیت کند.
وی تأکید کرد: امروز متخصص کم نداریم، اما تمرکز علمی عمیق و مأموریتمحور در برخی حوزهها نیازمند تقویت است و ساختار پیوسته میتواند این خلأ را جبران کند.
چابکسازی تحصیل و کاهش هزینهها
حجتالاسلام رضایی یکی دیگر از مزایای مقاطع پیوسته را چابکسازی فرآیند تحصیل دانست و گفت: در ساختار ناپیوسته، طلاب ناگزیر از شرکت در آزمونهای مجدد و طی فرآیندهای اداری جدید هستند که هزینههای زمانی و گاه مادی ایجاد میکند؛ در حالی که در نظام پیوسته، ارزیابیهای تکوینی جایگزین این گسستها شده و مسیر تحصیل روانتر و کمهزینهتر میشود.
وی با اشاره به فاصله معنادار میان فارغالتحصیلان مقطع کارشناسی ارشد و ورودیهای مقطع دکتری در کشور افزود: بخش قابل توجهی از این فاصله ناشی از گسست مقاطع و تغییر شرایط زندگی و انگیزشی افراد است و مقاطع پیوسته میتواند به کاهش این ریزش علمی کمک کند.
بازگشت به سنت اصیل حوزوی
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با اشاره به سنت تاریخی آموزش در حوزههای علمیه تصریح کرد: در گذشته، آموزش بهصورت پیوسته و در محضر استاد طی سالیان متمادی انجام میشد و ارزیابیها بیشتر ماهیت تکوینی و جامع داشت. تعریف مقاطع پیوسته در رشتههایی مانند فقه تعلیم و تربیت، در واقع بازخوانی و روزآمدسازی همان سنت اصیل حوزوی در قالب ساختارهای جدید است.
وی در پایان تأکید کرد: مقاطع سه و چهار پیوسته، در صورت تصویب نهایی و تدوین برنامه عملیاتی، میتواند گامی مؤثر در ارتقای کیفیت، انسجام و کارآمدی نظام آموزشی حوزه علمیه خراسان باشد.
