به‌گزارش خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدعلی حسینی شریف، استاد این حوزه در نشست علمی که به‌مناسبت بزرگداشت سالروز عالِم بزرگ جهان تشیع، مرحوم خواجه نصیرالدین طوسی، و به همت قرارگاه علوم عقلی این حوزه برگزار شد، به بررسی مسئلهٔ «سنخیت و تأثیر آن در معرفت حق‌تعالی» پرداخت و گفت: شخصیت خواجه نصیرالدین طوسی همچنان که فیلسوف، حکیم و متکلم بوده در علوم دیگر مانند ریاضی، نجوم و... نیز سرآمد بوده است.

وی با بیان اینکه اولین مسئله، تعریف موضوع است، تصریح کرد: سنخیت در مقابل تباین قرار دارد؛ مثل رابطه علت و معلول که رابطه سنخیت است، به این معنا که مباین از مباین صادر نمی‌شود؛ اما عده‌ای قائل به دو مبدأ در عالم وجود شده‌اند و مشکل این دیدگاه این است که موجودات عالم را به نور و ظلمت و خیر و شر تقسیم می‌کنند و برای هر یک مبدأ خاصی می‌انگارند، در حالی که از خیر محض، جز نکویی نمی‌آید.

این استاد فلسفه و حکمت حوزه و دانشگاه بیان کرد: دومبدأانگاری تفکری عامیانه و غیرعلمی است و در حقیقت شر، چیزی جز عدم خیر نیست و سنخیت در واقع تنزل موجودات بعد از علت است، مانند رابطه نور با ضوء و روشنایی خودش.

حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی شریف در ادامه به بیان سنخیت در آیات و روایات اهل‌بیت(علیهم‌السلام) پرداخت و افزود: در آیات متعددی از جمله آیه ۳۵ سوره نور، مسئله سنخیت بیان شده و در روایات هم به همین مضمون به‌وفور آمده است؛ حق‌تعالی در روایات به «مذوت الذوات»، «مشیّء الاشیاء»، «منور النور» و «نور النور» اطلاق شده و همت اصلی و مقصد اعلای بزرگانی همچون خواجه نصیرالدین طوسی، علامه طباطبایی، ملاصدرا و... در این وادی، معرفت حق‌تعالی و معرفی او بوده است.

وی با اشاره به اینکه مسئلهٔ سنخیت، مسئله‌ای بدیهی است و دانشمندان در هر علمی، به اندازه خویش از این اصل بهره می‌برند و بر اساس آن گفتار و کردار خویش را بیان می‌کنند، گفت: راه کشف مراد خواجه نصیر که ارتقای شیعه و اعتلای ایران بوده، از کردار، آثار و نوشتار ایشان به دست می‌آید؛ چنان‌که ایشان مغول را که دارای روحیه و خوی عجیبی بودند، تحت تأثیر خویش قرار داد و شروع به دفاع از تشیع و ساخت ایران کرد؛ چنین رابطه‌ای را سنخیت گویند.

این استاد فلسفه و حکمت حوزه و دانشگاه تصریح کرد: این مطلب مورداتفاق همگان است که صادر اول «عقل» است و تعبیر روایی هم صراحت دارد؛ خداوند نیز از کامل‌ترین مرتبه وجودی برخوردار است و به‌ترتیب مراتب وجود تا وجودات پایین‌تر در عالم طبیعت، که اضعف موجودات هستند می‌آید و نور در این عالم در مرز ظلمت قرار می‌گیرد؛ به همین جهت برخی از این عالم تعبیر به خراب‌آباد کرده‌اند.

وی افزود: سنخیت به این معناست که اگر علت به رتبه معلول تنزل پیدا کند، عین معلول و اگر معلول ارتقا به رتبه علت پیدا کند، خود علت است؛ اگر بداهتِ سنخیت نبود، نمی‌توانستیم بگوییم که موجودات عالم آیات حق‌تعالی هستند و در واقع در تصدیق بداهت سنخیت، هیچ عقلی معطل نیست و اختلافی اگر هست در مفهوم و در مقام تصور است؛ مسئله بداهت سنخیت در فطرت همگان نهادینه شده و ما در اسم آن تعصب نداریم؛ چه گفته شود سنخیت یا رابطه نور با ضوء خودش و... .

وی با اشاره به اینکه عده‌ای گمان کرده‌اند که اعتقاد به سنخیت با تنزیه حق‌تعالی منافات دارد در حالی که این امر باعث تعطیل معرفت خداوند می‌گردد، گفت: موجودات، حی، عالم، قادر و مختار هستند، چگونه حق‌تعالی این کمالات را ندارد؟! لازمه این مطلب این نیست که خدا عین مخلوقات است، بلکه هر مخلوقی از خدا کمالات را به اندازه خودش گرفته و هر کمالی در نهایت شدت وجودی در حق تعالی وجود دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی شریف بیان کرد: متکلمان صفات ذاتی و از جمله علم ذاتی را عین ذات حق‌تعالی می‌دانند و به‌تعبیر اندیشمندان «هو علمٌ کلُه، کلُّ العلم و کلُّه العلم»؛ یعنی خداوند متعال هم در مرتبه ذات خود واجد علم بوده و هم در رتبه معلول با توجه به رتبه معلول‌بودن، از علم برخوردار است.

وی در پایان گفت: نتیجه پذیرش سنخیت این است که به هر جای عالم نگاه کنیم، خدا را می‌بینیم؛ ائمه معصومان(علیهم‌السلام) در جواب ملحدان و کفاری که وجود خدا را انکار می‌کردند و درخواست نمایان‌شدن خدا را داشتند، می‌فرمودند که چطور خداوند متعال خودش را معرفی نکرده در حالی که غرق در آیات او هستیم و با وجود انسان و در وجود انسان، خودش را معرفی کرده است.